# MADDE 1321
Gemi Alacagi Kanuni Rehin Hakki
Resmi Kanun Metni
(1) Gemi alacağı, sahibine, gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir.
(2) Gemi malikinin mülkiyetinde bulunmayan eklentiler rehnin kapsamına girmez. Bir sigorta sözleşmesine göre donatana ödenecek sigorta tazminatı rehnin kapsamında değildir.
(3) Rehin, geminin zıyaı veya hasara uğramasından dolayı donatanın üçüncü kişilere karşı sahip olduğu tazminat istemini de kapsar. Müşterek avarya hâllerinde feda edilen veya hasara uğrayan şeyler için verilen tazminat, gemi alacaklıları için, tazminatın karşılık olduğu şeyler yerine geçer.
(4) Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişilerine ait olup, denizde menfaat sağlamak amacına tahsis edilmeyen veya fiilen böyle bir amaçla kullanılmayan gemiler üzerinde kanuni rehin hakkı doğmaz. Şu kadar ki, bu tüzel kişiler, gemi alacaklılarına karşı gemi ve eklentisinin, alacakların doğduğu yolculuk sonundaki değeri gemi alacaklıları arasında kanuni sıralarına göre paylaştırılmış olsa idi, alacaklılara düşecek miktar ne idi ise, o alacaklılara karşı o oranda öncelikle sorumlu olurlar.
(5) Gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
Madde 1321, deniz ticaretinde alacaklıların en önemli güvencesini düzenler: kanuni rehin hakkı. Eğer bir gemiye yakıt, gıda, kiralama veya onarım gibi hizmetler sağlayan bir alacaklının ödenmemiş alacağı varsa, bu alacak "gemi alacağı" niteliğindedir ve alacaklıya, gemi ve eklentileri üzerinde doğrudan doğruya rehin hakkı verir. Bu rehin, herhangi bir sözleşmeye veya mahkeme kararına gerek olmaksızın kanun gereği doğar.
Ancak rehin kapsamı sınırsız değildir. Geminin malikine ait olmayan eklentiler bu kapsama girmez; sigorta sözleşmesinden doğan ve donatana ödenecek sigorta tazminatı da rehnin konusu olamaz. Yani gemi yansa veya batsa bile, sigorta parası üzerinde doğrudan rehin hakkı ileri sürülemez. Öte yandan, geminin üçüncü kişilerce zıyaı veya hasara uğratılması hâlinde doğan tazminat istemi rehin kapsamındadır. Müşterek avarya durumlarında ise feda edilen mal için ödenen tazminat, o malın yerine geçer ve gemi alacaklıları bu tazminat üzerinde hak sahibi olur.
Madde ayrıca kamu tüzel kişilerini özel olarak düzenlemiştir. Devlet, il özel idaresi, belediye, köy gibi kurumlara ait olup ticari amaçla denizde kullanılmayan gemilerde kanuni rehin hakkı doğmaz. Bununla birlikte bu kurumlar, alacağın doğduğu yolculuk sonundaki gemi ve eklenti değeri, sanki paylaştırılmış gibi hesaplanıp alacaklılara düşecek miktar oranında şahsen sorumlu tutulur.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Bir senaryo ile anlatalım: Gemi işletmecisi olan limited şirket, yakıt tedariki için bir liman şirketinden 2 milyon TL’lik yakıt satın alır ve ödemez. Yakıt tedarikçisi, Türk Ticaret Kanunu’ndaki gemi alacağı hükümlerine dayanarak, geminin bulunduğu yerdeki mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alıp geminin satışını talep edebilir. Bu durumda tedarikçi, diğer alacaklılara göre öncelikli sırada yer alır. Ancak sigorta tazminatının rehin kapsamında olmaması nedeniyle, gemi hasarlanmışsa ve sigorta bedeli henüz ödenmemişse, tedarikçi bu bedele doğrudan el koyamaz; sadece gemi satışından kalan tutarla yetinmek zorunda kalabilir.
Gemi sicil işlemlerinde bu rehin hakkının pratik sonucu, alacaklının geminin siciline şerh verilmesini isteyebilmesidir. Sicil üzerinde yapılan bu işlem, geminin satılması hâlinde yeni malikin rehinle birlikte gemiyi devralmasını sağlar. SicilAI platformu olarak, özellikle gemi ipoteği ve gemi alacağı rehni konularında tarafların birbirine karışan haklarını netleştirmek için rehber içerikler hazırlıyoruz; madde 1321, alacaklının güvencesinin sınırlarını anlamak açısından en kritik düzenlemelerden biridir.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Sigorta tazminatına güvenmeyin: Rehin hakkı gemi ve eklentileri üzerindedir, sigorta tazminatı üzerinde doğrudan rehin hakkı doğmaz. Bu nedenle alacaklılar, alacaklarının teminatına sigorta poliçelerini dahil ettirmek için ayrıca temlik sözleşmesi yapmalıdır.
- Kamu gemilerinde rehin doğmaz: Belediyeye veya devlete ait ticari olmayan gemilerde kanuni rehin hakkı ileri sürülemez. Kamu kurumlarıyla yapılan ticari işlemlerde alacağın güvence altına alınması için farklı teminat mekanizmaları düşünülmelidir.
- Eklentinin mülkiyeti sorunu: Geminin malikine ait olmayan eklentiler (örneğin kiracının eklediği bir ekipman) rehin kapsamında değildir. Alacaklının, hangi eklentilerin gerçekten gemi malikine ait olduğunu araştırması gerekir.
- Zilyet değişiklikleri: Rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir; ancak iyi niyetli üçüncü kişilerin gemiyi satın alması durumunda geminin satışından elde edilen paradan tatmin edilmek gerekir. Alacaklının zaman kaybetmeden rehin hakkını sicile işletmesi kritik önem taşır.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.