# MADDE 1332
Gemi Sorumluluk Sınırları Özel Çekme Hakkı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Deniz ticaretinde bir geminin karıştığı kazalar, yük hasarları veya çevre zararları sonrasında gemi işletmecisinin (donatanın) ödemekle yükümlü olacağı tazminat, her zaman zararın tamamı değildir. Uluslararası deniz hukukunun köklü ilkesi gereği, gemi sahiplerinin sorumluluğu belli bir üst sınırla kayıtlanmıştır. İşte TTK m.1332 bu üst sınırı, atıf yaptığı 1976 tarihli Sözleşme çerçevesinde düzenlemektedir. Maddenin özü şudur: 1976 tarihli Sözleşme'nin 15 inci maddesinin ikinci paragrafının (b) bendinde yer alan ve devletlerin kendi iç mevzuatıyla uygulama kapsamı dışında tutabileceği özel nitelikteki gemiler için, aynı Sözleşme'nin 6 ncı maddesinin birinci paragrafının (b) bendi esas alınarak hesaplanması gereken sorumluluk limiti, 83.500 Özel Çekme Hakkı (SDR) olarak sabitlenmiştir. Bu miktar, IMF tarafından belirlenen bir para sepetinin karşılığıdır; günlük hayatta Türk Lirası karşılığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın açıkladığı SDR kuru üzerinden hesaplanır. Diğer hâllerde ise 1976 tarihli Sözleşme'nin öngördüğü genel sınır sistemi geçerliliğini korur. Bir başka deyişle bu madde, kapsama giren gemiler için özel ve sınırlı bir sorumluluk rejimi getirmektedir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir armatörün veya gemi işletmecisinin en büyük rislerinden biri, büyük bir deniz kazası sonrası tüm malvarlığını kaybetmesidir. Bu madde, deniz ticaretiyle uğraşan şirketlere şu güvenceyi verir: Sorumluluk sınırlamasından yararlanma hakkının bulunduğu hâllerde, zarar görenlerin toplam talepleri, kapsamdaki özel gemiler için 83.500 SDR'nin üzerine çıkamaz. Örneğin bir konteyner gemisinin taşıdığı yüklerin tamamı denize döküldüğünde, yük sahiplerinin uğradığı zarar milyonlarca lirayı bulsa bile, gemi işletmecisinin sorumluluğu bu madde kapsamında 83.500 SDR ile sınırlandırılabilir. Bu sınır aynı zamanda sigorta sektörü için de belirleyicidir; P&I (Koruma ve Tazminat) sigortaları kural olarak bu sınırın üzerinde teminat verecek şekilde yapılandırılır. Sicil süreçlerinde, özellikle Türk bayrağına gemi tescil ettirmek isteyen işletmecilerin, bağlı oldukları uluslararası sözleşme hükümlerini ve sorumluluk limitlerini anlaması önemlidir. Tüm bu hesaplamaları yaparken dikkatli olmak gerekir; zira limitin aşılıp aşılmadığı, geminin tonajı ve 1976 Sözleşmesi'ne göre yapılacak sınıflandırmaya bağlıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• 83.500 SDR sabit bir TL tutarı değildir; kur değişimlerine göre güncellenir. Bu nedenle hukuki süreçlerde güncel SDR kurunu resmî kaynaklardan kontrol etmeden hesaplama yapmak ciddi hatalara yol açabilir.
• Geminin 1976 tarihli Sözleşme'nin 15/2-b maddesi kapsamına girip girmediğinin doğru tespit edilmemesi hâlinde, işletmeci kendisini koruyan sınırlamadan mahrum kalabilir ve tüm zarardan kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulabilir.
• Sorumluluk sınırlaması, kast veya zararın meydana gelmesinde pervasızca hareket şeklinde değerlendirilebilecek davranışlarda geçerliliğini yitirir. Sigorta şirketleri bu hükümden kaçınmak için geminin sefer uygunluğu ve personel yeterliliği gibi unsurları sıkı denetler.
• 1976 Sözleşmesi'ne sonradan eklenen protokoller ve değişiklikler limitleri etkileyebilir; güncel mevzuat takip edilmezse eski ve eksik hesaplarla yanlış sözleşmeler imzalanabilir.