# MADDE 1343
Deniz Ticareti Kusur Sorumluluk Sınırlama Halleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, deniz ticareti hukukunda gemiden kaynaklanan zararlardan doğan sorumluluğun sınırlandırılması ile ilgilidir. 1976 tarihli Deniz Alacaklarına Karşı Sorumluluğun Sınırlanması Hakkında Uluslararası Sözleşme ve 1992 tarihli Petrol Kirliliği Zararının Tazmini Sözleşmesi uyarınca, gemi sahipleri belirli durumlarda sorumluluklarını kanunda yazılı limitlerle sınırlama hakkına sahiptir. Ancak bu sınırlama hakkı, zararın kusurlu bir davranıştan kaynaklanması halinde kullanılamaz. İşte madde 1343, bu kusurun kimlerin davranışında aranacağını tek tek saymaktadır. Buna göre:

• Gerçek kişi gemi sahibiyse: Doğrudan kendi kusuru dikkate alınır.
• Tüzel kişi gemi sahibiyse (şirketse): Türk Medeni Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca şirketi borç altına sokan yönetim organının (örneğin yönetim kurulu üyelerinin) kusuru dikkate alınır.
• Adi şirket varsa: Tüm ortakların kusuru dikkate alınır.
• Donatma iştiraki varsa: Paydaş donatanların ve gemi müdürünün kusuru dikkate alınır.
• Temsilciler: Yukarıda sayılanları genel veya özel yetkiyle temsil eden kişilerin kusuru da aynı şekilde değerlendirilir.

İkinci fıkra ise çok kritik bir kural getirir: Eğer bir tüzel kişilik, adi şirket veya donatma iştiraki, sınırlama hakkının kalkmasına kendi kusuruyla sebep olmuşsa, o kişiler kişisel sorumluluklarını da sınırlayamaz. Yani sınırlama hakkının kaybı, sadece şirket tüzel kişiliğini değil, aynı zamanda kusurlu olan organ üyelerinin veya ortakların kendi malvarlıklarını da kapsar.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket düşünelim: Limited şirket statüsünde bir gemi işletmeciliği firması, bir yük gemisini sevk ve idare etmektedir. Geminin kaptanı veya gemi müdürü, kötü hava koşullarına rağmen yola devam eder ve bir kazaya sebep olur. Bu kazada üçüncü kişilere büyük zarar verilir. Şirket, zararı karşılamamak için "sorumluluğumuzu deniz ticareti hukukundaki limitlerle sınırlıyoruz" demek istediğinde mahkeme, madde 1343'e bakar. Eğer kusur, gemi müdürünün veya yönetim kurulu üyesinin talimatından kaynaklanıyorsa, bu kişilerin kusuru tüzel kişinin kusuru olarak kabul edilir ve şirketin sınırlama hakkı ortadan kalkabilir. Bu durumda hem şirket hem de kusurlu yönetici, zararın tamamından kişisel olarak sorumlu olur.

Özellikle SicilAI üzerinden yapılan ticaret sicili işlemlerinde, şirket yetkililerinin ve gemi müdürlerinin yetki kapsamları netleştirilirken bu maddenin varlığı göz önünde bulundurulmalıdır. Bir şirket ortağı veya yöneticisi, sadece unvanı gereği değil, fiilen verdiği talimatlarla da devasa tazminat yükümlülükleri altına girebilir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Sınırlama hakkının kalkması: Şirket hisse değerlerinin üzerinde bir zararla karşılaşabilir. Kusurlu davranışın varlığı halinde sigorta koruması da yetersiz kalabilir.
• Organ kusurunun şirkete atfedilmesi: Yönetim kurulu üyesinin veya genel müdürün kusuru, doğrudan tüzel kişinin kusuru sayılır. "Şirket adına yapmadım" savunması geçersizdir.
• Temsilcinin yetkisini aşması: Genel yetkiyle donatılmış bir vekilin imzaladığı belgeler bile şirketi bağlar ve sınırlama hakkını ortadan kaldırabilir.
• Donatma iştirakinde ortak karar: Birden fazla paydaş donatan varsa, gemi müdürünün tek başına verdiği kararlar diğer donatanları da kişisel olarak sorumlu hale getirebilir.
• Kişisel sorumluluğun sınırlanamaması: İkinci fıkra uyarınca, sınırlama hakkının kaybına sebep olan kişi, kendi malvarlığı ile zararın tamamından sorumlu olur. Bu risk, şirket ortaklarının ve yöneticilerinin kişisel iflasına kadar gidebilir.