# MADDE 380
Pay İktisabında Finansal Yardım Yasağı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, bir anonim şirketin kendi paylarının satın alınmasını finanse etmek amacıyla üçüncü kişilere avans, ödünç (kredi) veya teminat vermesini temel olarak yasaklamaktadır. Başka bir deyişle; “Benim şirketimin hisselerini al, ben de sana kredi vereyim” şeklindeki düzenlemeler kural olarak batıldır (hukuken hiç doğmamış sayılır). Bu yasağın amacı, şirketin kendi paylarını dolaylı yoldan finanse ederek hem şirket malvarlığının korunmasını tehlikeye atmasını hem de alacaklıları ve ortakları zarara uğratmasını engellemektir.

Maddenin iki önemli istisnası vardır: İlk olarak, kredi ve finans kurumlarının olağan işletme konusu içinde yaptıkları finansman işlemleri bu yasağa tabi değildir. İkinci olarak, şirketin veya bağlı şirketlerinin çalışanlarına, şirket paylarını iktisap edebilmeleri amacıyla avans, ödünç veya teminat verilmesine izin verilir. Ancak bu istisnai işlemler, şirketin kanun ve esas sözleşme gereği ayırmak zorunda olduğu yedek akçeleri azaltıyorsa, 519. maddedeki yedek akçe harcama kurallarını ihlal ediyorsa veya 520. maddedeki yedek akçenin ayrılmasına imkân bırakmıyorsa yine geçersizdir.

Ayrıca ikinci fıkraya göre; şirket ile üçüncü kişi arasında yapılan ve bu kişiye şirketin kendi paylarını, şirket veya bağlı şirketler hesabına alma hakkı ya da yükümlülüğü tanıyan sözleşmeler de, eğer bu payları doğrudan şirket almış olsaydı 379. maddeye aykırı olacak idiyse batıldır. Yani şirketin kendi paylarını edinme sınırlamaları, üçüncü kişiler aracılığıyla dolanılamaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Örneğin bir anonim şirketin ortağı, şirketin kasasındaki nakdi kullanarak dışarıdan bir yatırımcıya şu teklifi yapsa: “Sana 500.000 TL borç vereyim; karşılığında benim şirketimin %10 hissesini satın al.” Bu işlem, şirketin kendi payının iktisabını finanse ettiği için kural olarak batıldır. Şirket bu parayı verse dahi karşı tarafa geri ödeme yükümlülüğü doğmaz; verilen avansın iadesi ancak sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde talep edilebilir.

Buna karşılık şirket, çalışanlarına hisse edindirme programı uyguluyorsa ve bu amaçla bir bankadan kredi alıp çalışanlarına finansman sağlıyorsa, bu destek ancak şirketin yedek akçeleri korunduğu sürece geçerlidir. Finans kurumu niteliğindeki bir bankanın, kendi iştirakinin paylarının satın alınması için verdiği krediler de işletme konusu kapsamında ise yasak dışındadır. Bu noktada muhasebe kayıtlarının ve yedek akçe hesaplarının doğru tutulması kritik önem taşır. Sicil işlemlerinde ve yıllık genel kurul gündemlerinde, bu tür finansal yardımların butlan riski taşıdığı sıklıkla gözden kaçabilir; bu nedenle işlem yapılmadan önce hukuki ve mali inceleme şarttır. SicilAI üzerinden madde gerekçeleri ve güncel içtihatlar takip edilerek benzer sözleşmelerdeki riskler daha başlangıçta tespit edilebilir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Butlan riski göz ardı edilmemeli: Şirket kaynaklarıyla bir kişinin şirket paylarını alması için verilen avans, ödünç veya teminat, kural olarak batıldır; bu işleme dayanılarak faiz veya geri ödeme talep edilemez.
• İstisna kapsamı dar yorumlanır: Kredi/finans kurumu olsa bile işletme konusu dışında yapılan işlemler ve çalışanlara sağlanan desteklerde yedek akçe kurallarına aykırılık, işlemi geçersiz kılar.
• Yedek akçe hesapları kontrol edilmeden hareket edilmesi: 519. ve 520. maddelerdeki zorunlu yedek akçelerin ayrılmamış olması hâlinde, çalışan hisse edindirme programları bile geçerlilik kazanamaz.
• 179. madde sınırları dolaylı olarak aşılmamalı: Üçüncü kişinin şirket paylarını alması için tanınan hak veya yükümlülük, şirketin doğrudan kendi payını alması hâlinde geçerli olmayacaksa, bu sözleşme de batıldır.
• Sözleşme ve genel kurul kararlarının eksik hazırlanması: Pay iktisabına finansman sağlayan kararların gerekçeleri açıkça yazılmalı, yedek akçe tablosu ve özkaynak yeterliliği belgelenmelidir; aksi hâlde hem şirket hem yöneticiler tazminat riskiyle karşı karşıya kalır.