# MADDE 381
Şirketin Kendi Paylarını İktisabı İstisnası

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 381. maddesi, bir şirketin kendi paylarını geri satın alabilmesi (iktisap edebilmesi) için kural olarak genel kurulun önceden yetki vermesi gerektiğini düzenleyen 379. maddeye önemli bir istisna getirir. Bu istisnaya göre; şirket, beklenmedik ve zorlayıcı bir ekonomik durumla karşılaştığında, yakın ve ciddi bir kayıptan kaçınmak için genel kuruldan önceden yetki almadan da kendi paylarını satın alabilir. Buradaki “yakın ve ciddi kayıp” ifadesi, şirketin varlığını veya mali dengesini tehdit eden, derhâl müdahale gerektiren bir tehlikeyi anlatır. Örneğin, ani bir piyasa çöküşünde şirketin pay değerinin hızla düşmesi ve büyük bir zararın kapıda olması hâli bu kapsamda değerlendirilebilir. Madde, bu acil durumda yönetim kuruluna hızlı hareket etme yetkisi verirken, aynı zamanda bir denetim mekanizması da kurar: Yönetim kurulu, bu şekilde yaptığı iktisabı takip eden ilk genel kurul toplantısında ortaklara yazılı bilgi vermekle yükümlüdür. Bu bilgi; iktisabın sebebini ve amacını, alınan payların sayısını, nominal değerlerinin toplamını, bunların sermayeye oranını ve ödenen bedel ile ödeme koşullarını içermelidir. Kısacası madde, “Önce can, sonra canan” mantığıyla şirketin acil durumda elini rahatlatır, ancak şeffaflığı da elden bırakmaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi olarak düşünün: Şirketinizin payları borsada işlem görüyor ve bir gün asılsız bir söylenti nedeniyle pay fiyatınız %30 düşüyor. Panik satışları sürerken, şirketinizin değeri hızla eriyor ve bu durum banka kredilerinizin teminat yapısını bozarak büyük bir zarara yol açabilecek bir zincirleme etki yaratıyor. İşte bu noktada yönetim kurulu, genel kuruldan yetki almayı bekleyecek zamanın olmadığını tespit ederse, 381. madde kapsamında derhâl geri alım yapabilir. Bu geri alım, hem piyasaya güven sinyali verir hem de pay değerindeki düşüşü frenleyerek şirketi ciddi bir kayıptan korur. Ancak bu operasyonun ardından yönetim kurulu, ilk genel kurulda ayrıntılı bir rapor sunmak zorundadır. Bu rapor, payların neden alındığını, kaç adet pay satın alındığını, bu payların itibarî değerlerinin toplamını ve sermayenin yüzde kaçına tekabül ettiğini, ayrıca ödenen toplam bedeli ve ödeme şartlarını açıkça ortaya koymalıdır. Sicil işlemleri açısından bakıldığında, bu geri alımın genel kurul kararı olmadan yapılmış olması tek başına sorun değildir; önemli olan, sürecin sonunda genel kurula hesap verilmesi ve gerekli kayıtların şirket defterlerine işlenmesidir. Burada özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin (esnaf ve limited şirketler dâhil) dikkat etmesi gereken nokta, bu istisnanın çok dar yorumlanmasıdır. Yönetim kurulu, “yakın ve ciddi kayıp” tehlikesinin gerçekten var olduğunu objektif olarak ortaya koyabilmelidir. Aksi hâlde bu maddeye dayanılarak yapılan bir geri alım, sonradan hukuka aykırı bulunabilir ve yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna yol açabilir. SicilAI olarak tavsiyemiz, bu yetkinin kullanılması durumunda mutlaka bir yönetim kurulu kararı alınması ve bu kararda aciliyet gerekçelerinin yazılı olarak detaylandırılmasıdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Yetki aşımı riski: Genel kuruldan yetki alınmadan yapılan geri alım işlemi, madde kapsamındaki “yakın ve ciddi kayıp” şartının gerçekleşmediği durumlarda hukuka aykırı sayılabilir. Bu durumda işlem iptal edilebilir ve yönetim kurulu üyeleri şahsen sorumlu tutulabilir.
• Eksik veya geç bilgilendirme: Yönetim kurulu, iktisap sonrasında ilk genel kurula yazılı bilgi sunmaz veya sunduğu bilgiyi eksik bırakırsa, bu durum hem ortakların bilgi alma hakkını ihlal eder hem de güven tazminine yol açabilir. Raporun kapsamı; sebep, sayı, tutar, oran ve ödeme şartlarını net biçimde içermelidir.
• Mali sınırların ihlali: Bu istisna kullanılarak yapılan geri alımlarda, 379. maddedeki genel ilke olan “esas veya çıkarılmış sermayenin %10’unu aşamama” sınırı dikkate alınmalıdır. Aşkın bir alım yapılırsa, bu işlem ayrıca kanuna aykırılık teşkil eder ve idari para cezası gündeme gelebilir.
• Amaç dışı kullanım: Maddenin kötüye kullanılarak pay fiyatını manipüle etmek veya belirli bir ortak grubunu kayırmak amacıyla geri alım yapılması, hem cezai hem de hukuki yaptırımlara neden olabilir. Bu nedenle her işlemin ticari fayda ve aciliyet gerekçeleriyle belgelenmesi kritik önem taşır.