# MADDE 382
Şirketlerde Kendi Paylarını İktisap İstisnaları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

TTK’nın 382. maddesi, bir anonim şirketin kendi paylarını iktisap edebileceği istisna hâllerini sayar. Kural olarak şirketler, 379. madde uyarınca kendi paylarını geri alamaz; ancak kanun koyucu belirli ekonomik ve hukuki zorunlulukları bu yasağın dışında tutmuştur. Bu istisnalar; sermaye azaltımı, devir ve birleşmelerdeki küllî halefiyet, kanundan doğan satın alma yükümü, cebrî icra yoluyla şirket alacağının tahsili ve menkul kıymetler şirketi olma hâlleridir. Böylece şirketler, asıl amacı kendi payını ticari olarak kasasında tutmak olmamak kaydıyla, bu işlemleri yapabilir. Bu hüküm özellikle şirketin varlık bütünlüğünü, alacaklıların haklarını ve ortaklık yapısının şeffaflığını korumayı hedefler.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Uygulamada en sık karşılaşılan senaryo, bir birleşme işleminde devrolunan şirketin kendi paylarının devralan şirkette kalmasıdır. Örnek: A.Ş., B. A.Ş.'yi devralırken B. A.Ş.'nin elinde A. AŞ payları varsa, bu paylar A. AŞ tarafından küllî halefiyet gereği iktisap edilir. Bu işlem 379. madde kısıtlarına takılmadan doğrudan 382(1)(b) kapsamında yapılır. Benzer şekilde; sermaye azaltımı sürecinde pay sahibine iade edilecek tutar yerine payların şirkete dönmesi, 382(1)(a) kapsamındadır. Ayrıca bir pay sahibi şirkete olan borcunu rehinli paylarla teminatlandırmış ve ödeme yapmamışsa, tamamı ödenmiş bu payların cebri icra ile şirkete geçmesi de (1/d) bendine dayanır. Menkul kıymet şirketleri ise portföy ve piyasa yapıcılık faaliyetleri sırasında kendi paylarını edinebilir. Bu tür iktisaplarda pay defteri kayıtlarının güncellenmesi, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının tescil ve ilanı kritik öneme sahiptir. Hangi işlemin istisnaya girdiğini belirlemek için TTK gerekçeleri ve güncel içtihatlar takip edilmelidir; bu noktada SicilAI üzerinden mevzuat değişikliklerini izlemek şirketleri hatalı işlemlerden korur.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Kapsam dışı kullanım: d bendindeki imkân, "cebrî icradan doğan tahsil" amacına özgüdür. Elden veya haciz olmaksızın yapılan devirler 379’a tabidir; aksi hâlde 380. madde uyarınca iktisap geçersiz sayılır ve yönetim kurulu sorumlu olur.
• Bedelin tamamı ödenmemiş paylar: Özellikle 382(1)(d) uygulamasında pay bedeli tamamen ödenmeden iktisap yapılmaz; aksi takdirde şirket kendi payını ivazsız edinmiş gibi işlem görür.
• Süre ve özkaynak ihmali: 382 kapsamında edinilen paylar üç yıl içinde elden çıkarılmazsa 383. madde uyarınca itfa ve sermaye azaltımı gündeme gelir. Ayrıca bu paylar bilançoda rehin ve kayıt oluşturmadan önce 385. maddede öngörülen karşılık fonu ayrılmalıdır.
• Tescil işlemlerinin eksikliği: Sermaye azaltımı ve tescile tabi genel kurul kararları zamanında tescil edilmezse üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; sicil kaydının doğru tutulmaması yöneticilerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğurur.