# MADDE 583
Esas Sermaye Payları İtibari Değer Rehberi

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 583, anonim şirketlerdeki esas sermaye paylarının üzerinde yazılı değeri yani itibarî değeri düzenler. Ticaret hayatında bu değeri ezbere bilmek, şirket kurarken veya sermaye artırırken sizi ciddi hatalardan kurtarır. Kural şudur: Bir payın itibarî değeri en az 25 Türk Lirası olabilir. Ancak kanun koyucu, şirketin durumunun iyileştirilmesi amacıyla bu alt sınırın altına inilmesine izin vermiştir. Bu bir istisnadır ve “şirketin durumunun iyileştirilmesi” gibi somut bir gerekçe gerektirir; aksi hâlde 25 TL altı pay ihracı hukuken geçerli olmaz.

Payların itibarî değerleri birbirinden farklı olabilir; örneğin bir pay 25 TL, diğeri 50 TL veya 100 TL olabilir. Ancak her değerin 25 TL ya da bunun katları olması zorunludur. Oy hakkının, bir zararın veya bir yükümlülüğün itibarî değere göre hesaplanması, o payın bölünmesi anlamına gelmez. Yani 25 TL’lik bir pay 1 oy veriyorsa, 50 TL’lik pay 2 oy verir; bu durum payın bölünmesi olarak yorumlanamaz. Ayrıca bir ortak birden fazla esas sermaye payına sahip olabilir. Paylar, itibarî değerden veya bu değeri aşan bir bedelle çıkarılabilir; itibarî değerin altında pay ihraç edilmesi yasaktır. Pay bedeli; şirket sözleşmesinde öngörülen şekilde nakit ya da aynî sermaye ile ödenebilir, bir alacağın takası yoluyla veya serbestçe kullanılabilen özkaynakların sermayeye dönüştürülmesiyle de karşılanabilir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Diyelim ki 200.000 TL sermayeli bir anonim şirket kuruyorsunuz. Pay itibarî değerini 25 TL seçerseniz 8.000 pay oluşur; 100 TL seçerseniz 2.000 pay oluşur. Bu seçim, genel kurulda oy kullanma ve kâr payı dağıtımı gibi oransal hakları doğrudan etkiler. Şirket sözleşmesinde farklı itibarî değerde pay grupları oluşturulabilir; örneğin 25 TL’lik A grubu paylara yönetim kurulu seçiminde imtiyaz tanınırken, 50 TL’lik B grubu paylara sadece kârda imtiyaz tanınabilir. Kuruluşta veya sermaye artırımında nakit pay bedelleri şirket banka hesabına yatırılır ve tescil için bloke belgesi sunulur. Aynî sermaye söz konusu ise bilirkişi değerlemesi yapılır; bu rapor ticaret siciline sunulmadan tescil gerçekleşmez. Ticaret sicili müdürlükleri, pay itibarî değerlerinin 25 TL altında olup olmadığını ve 25’in katları kuralına uyulup uyulmadığını denetler. SicilAI platformu, bu belgeleri ve kontrol listelerini işlem öncesi sunarak sürecin eksik evrak nedeniyle gecikmesini önlemeye yardımcı olur; böylece kuruluşta maddi kayıpların önüne geçilir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• 25 TL alt sınır ihlali: Şirketin durumunun iyileştirilmesi gibi bir istisna yokken 25 TL’nin altında itibarî değer belirlenmesi, tescil talebinin reddine ve hukuki geçersizliğe yol açar.
• İtibarî değerin altında pay çıkarılması: Paylar ancak itibarî değerinden veya üzerinde bir bedelle çıkarılabilir. Disaggio olarak bilinen bu yasak, sermaye taahhüdünün eksik ödenmesi anlamına gelir ve ortakları şirkete karşı sorumlu kılar.
• Farklı itibarî değerlerde bölünme yanılgısı: Her payın 25 TL veya katı olması gerekirken, hesaplamalar sırasında pay bloklarının bölünmesi gibi yanlış işlemler çoğu zaman genel kurul kararlarının iptali ile sonuçlanır.
• Aynî sermaye değerlemesi eksikliği: Bilirkişi raporu alınmadan aynî sermaye konulması, sicil memurluğunda red kararına ve kurucuların hukuki sorumluluğuna neden olabilir.
• Özkaynaklara yanlış başvuru: İç kaynaklardan sermaye artırımında yalnızca “serbestçe kullanılabilecek” özkaynaklar sermayeye dönüştürülebilir; yasal yedekler gibi kısıtlı fonlar kullanılırsa işlem butlanla malul olur.