# MADDE 690
Vadeden Sonra Ciro Hukuki Sonuclari

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 690. maddesi, kambiyo senetlerinde (bono, poliçe ve çekte) vadenin dolmasından sonra yapılan cironun (senedin arkası imzalanarak devredilmesi) hukuki niteliğini düzenler. Temel kural şudur: Bir senet, vadesinden önce el değiştirmişse bu işlem "ciro" sayılır ve ciranta, senedin ödenmesinden zincirleme olarak sorumlu olur. Ancak vade geçtikten sonra yapılan ciro, kural olarak yine ciro hükümlerine tabidir; yani borçluya karşı ileri sürülebilecek haklar bakımından bir fark yaratmaz. Fakat istisna kritiktir: Eğer senet, ödenmeme protestosu düzenlendikten sonra veya protesto çekmek için kanunda tanınan süre (örneğin bonolarda vadeyi izleyen iki iş günü) geçtikten sonra cirolanırsa, bu işlem artık "ciro" değil, sadece "alacağın temliki" (devri) sayılır. Alacağın temlikinde devralan, kendisinden önceki cirantalara başvuru hakkını kaybeder; sadece borçludan ödeme isteyebilir. İkinci fıkra ise ispat kolaylığı getirir: Üzerinde tarih bulunmayan bir ciro, aksi kanıtlanıncaya kadar protesto süresi geçmeden önce yapılmış kabul edilir. Bu karine, senedi elinde bulunduran kişinin lehinedir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi veya esnaf için bu maddeyi bilmek hayati önem taşır. Diyelim ki bir müşteriniz size 90 gün vadeli bir bono verdi. Vade günü geldi ve müşteri ödemedi. Siz de bu bonoyu bir tedarikçinize ciro ederek borcunuzu kapatmak istediniz. Eğer bu ciroyu, protesto çekme süresi olan 2 iş günü dolmadan ve protesto çekilmeden yaparsanız, tedarikçiniz size ve müşterinize başvurabilir. Ama siz bu süreyi kaçırıp da protestodan sonra cirolarsanız, tedarikçiniz artık size başvuramaz; sadece asıl borçlu müşteriden tahsil etmeye çalışır. Bu da tedarikçiniz için büyük bir risktir. Uygulamada sıkça yapılan bir hata, süresi geçmiş bir senedi "ciro" zannederek devretmektir. Oysa hukuken bu işlem temliktir ve devredenin sorumluluğu ortadan kalkar. Bu nedenle elinizde vadesi geçmiş ve protesto edilmiş bir senet varsa, bunu devrederken karşı tarafa açıkça bilgi vermeniz ve senedin "temlik" yoluyla devredildiğini belirtmeniz gerekir. SicilAI olarak önerimiz, ticari senetlerinizin takibini yaparken vade ve protesto tarihlerini mutlaka dijital ortamda kayıt altına almanız ve devir işlemlerini bu tarihlere göre planlamanızdır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Tarihsiz ciro riski: Cironun üzerine tarih yazmayı unutursanız, kanun gereği bu ciro, protesto süresinden önce yapılmış sayılır. Bu, senedi devralan için iyi olsa da, ciranta (sizi) bakımından beklenmedik bir sorumluluk doğurabilir. Her cironun mutlaka gün/ay/yıl olarak tarihlendirilmesi gerekir.
• Protesto süresinin kaçırılması: Vadeyi izleyen 2 iş günü içinde protesto çektirilmezse, senedi elinde bulunduran, kendisinden önceki cirantalara başvuru hakkını kaybeder. Bu süreyi takip etmek için profesyonel bir ön muhasebe sistemi şarttır.
• Temlik ile ciro karıştırılması: Vadesi geçmiş ve protesto edilmiş bir senedi ciro etmek yerine temlik yoluyla devretmek gerekir. Aksi halde karşı taraf, senedin niteliğini öğrendiğinde işlemi geri çevirebilir veya tazminat talep edebilir.
• Borçlunun ödeme gücünün araştırılmaması: Vadeden sonra ciro edilen senetlerde devralan, sadece borçluya başvurabilir. Bu nedenle, vadesi geçmiş bir senedi devralmadan önce borçlunun mali durumu mutlaka araştırılmalıdır.
• İspat yükü: Tarihsiz cironun protestodan önce yapıldığı karinesi, aksi ispat edilene kadar geçerlidir. Bu karineyi çürütmek (örneğin senedin tahsil için bankaya verildiğini kanıtlamak) oldukça zordur. Bu yüzden tüm senet işlemlerinizde yazılı ve imzalı belge düzenlemeye özen gösterin.