# MADDE 779
Bono Düzenleyenin Sorumluluğu ve İbraz Süreleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, kambiyo senetlerinden biri olan bono (emre muharrer senet) ile ilgili en kritik sorumluluk kuralını ortaya koyar. Maddeye göre, bir bonoyu düzenleyen kişi (keşideci), tıpkı bir çek veya poliçeyi kabul eden muhatap gibi, senedin bedelinden bizzat ve birinci derecede sorumludur. Başka bir deyişle, bono sahibi vadesi geldiğinde öncelikle düzenleyene başvurmak zorundadır; düzenleyen, "bu parayı ben değil, lehtar ödesin" diyemez. Bu sorumluluk, senedin ihdas edildiği andan itibaren doğar ve bono metninde yer alan taahhüdün karşılığıdır.

Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları ise özel bir bono türünü ele alır: "Görüldüğünden belirli bir süre sonra ödenmesi şart olan bonolar". Bu tür bonolarda, sürenin işlemeye başlaması için bononun düzenleyene (borçluya) gösterilmesi ve düzenleyenin bu gösterimi (ibrazı) bono üzerinde tarih atarak ve imzalayarak doğrulaması gerekir. Düzenleyen bu doğrulamayı yapmaktan kaçınırsa, bu durum bir protesto ile tespit edilir ve süre, protesto tarihinden itibaren işlemeye başlar. Bu hüküm, tıpkı poliçedeki kabul işlemine benzer bir mekanizma kurarak, sürenin başlangıcını belirsizlikten kurtarır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir esnaf veya şirket sahibi, mal veya hizmet karşılığında müşterisinden bir bono alır. Eğer bu bono "görüldüğünden 30 gün sonra" ödenecek şekilde düzenlenmişse, sürenin başlaması için bononun borçluya ibraz edilmesi şarttır. Diyelim ki elinizde böyle bir bono var. Bu bonoyu, vade hesabı için borçlu şirketin yetkilisine götürüp ibraz etmeniz gerekir. Borçlu yetkili, bono üzerine "10.05.2025 tarihinde ibraz edilmiştir" yazıp imzalarsa, 30 günlük süre bu tarihten itibaren işler ve vade 09.06.2025 olur.

Eğer borçlu, bonoyu görmezden gelir veya "önce avukatıma gösterin" diyerek imzalamaktan kaçınırsa, bu durumda bir noter protestosu düzenlemeniz gerekir. Protesto tarihi, sürenin başlangıç noktası olarak kabul edilir. Bu sayede borçlunun kötü niyetiyle süre kaybı yaşanmaz. SicilAI olarak özellikle şunu vurguluyoruz: Bononun ibrazına ilişkin bu süreler, Türk Ticaret Kanunu'nun 693. maddesine atıfla düzenlenmiştir. Bu süreler kaçırılırsa, bono sahibinin önemli hakları (örneğin cirantalara başvuru hakkı) kaybolabilir. Bu nedenle, elinize geçen her bonoyu vade türüne göre doğru şekilde işleme koymanız hayati önem taşır.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• İbraz süresinin kaçırılması: Görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi gereken bir bonoyu, kanunda öngörülen süreler içinde (693. madde) düzenleyene ibraz etmezseniz, cirantalar ve lehtar aleyhine başvuru hakkınızı kaybedebilirsiniz. Bu, alacağınızın yalnızca düzenleyene karşı ileri sürülebilmesi anlamına gelir.
• İbraz kaydının eksik alınması: Borçluya bonoyu gösterdiğinizde, onun sadece imza atması yetmez; mutlaka ibraz gününü (tarihi) bono üzerine yazması gerekir. Tarihsiz bir imza, süre başlangıcını ispatlamakta ciddi sorunlar yaratır.
• Protesto çekmeme hatası: Borçlu ibrazı doğrulamaktan kaçınırsa, bunu yalnızca bir protesto ile belgelendirmeniz gerekir. Protesto çekilmezse, süre hiç işlemeye başlamamış sayılabilir ve vade tarihi belirlenemez.
• Bono metninin eksik veya hatalı düzenlenmesi: "Görüldüğünden belirli süre" ifadesi açıkça yazılmalıdır. Aksi takdirde bono, görüldüğünde ödenmesi gereken bir senet gibi yorumlanabilir ve ibraz süresi farklılaşır. Bu da alacaklının aleyhine sonuç doğurabilir.
• Süre hesabında takvim hatası: Süre, ibraz kaydı tarihinden veya protesto tarihinden itibaren işler. Bu tarihlerin doğru tespit edilmemesi ve vadenin yanlış hesaplanması, zamanında icra takibi başlatılamamasına yol açar.