# MADDE 83
Ticari Defter İbrazı Zorunluluğu

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 83, ticari uyuşmazlık davalarında mahkemeye çok önemli bir yetki veriyor. Özellikle şirketler veya esnaflar arasında çıkan anlaşmazlıklarda, mahkeme; tarafların ticari defterlerinin (yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri gibi) dosyaya sunulmasını isteyebilir. Bu yetki hem hâkim tarafından kendiliğinden (resen) kullanılabilir hem de davacı veya davalı taraflardan birinin talebi üzerine devreye girebilir. Önemli bir ayrıntı: Taraflar ister Türk vatandaşı olsun ister yabancı gerçek ya da tüzel kişi olsun, bu kural herkes için geçerlidir. Yani Türkiye'de ticaret yapan bir Alman şirketi de dava sırasında ticari defterlerini mahkemeye ibraz etmekle yükümlü tutulabilir.

Maddenin ikinci fıkrası ise Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’na (HMK) atıf yapıyor. Buna göre, HMK'daki yargılamayı gerektiren davalarla ilgili hazırlık işlemleri ve senetlerin ibrazı zorunluluğuna dair kurallar, ticari davalarda da aynen uygulanır. Yani ticari defterler, HMK'daki belge ibrazı prosedürüne tabidir. Şirket sahibi veya esnaf, mahkemenin istediği defteri belirlenen süre içinde sunmak zorundadır; aksi halde HMK'daki yaptırımlarla karşılaşır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Diyelim ki iki şirket arasında mal teslimi nedeniyle bir alacak davası açıldı. Davacı şirket, ödemenin yapıldığını iddia ediyor ama elinde dekont yok. Bunun üzerine mahkeme, davalı şirketin ticari defterlerini incelemek isteyebilir. Bu noktada şirketin muhasebe kayıtları, faturaları ve defterleri tek tek incelenir. Eğer şirket defterleri usulüne uygun tutulmuşsa ve kayıtlar birbirini doğruluyorsa, bu kayıtlar kesin delil etkisi doğurabilir. Öte yandan, ticari defterlerini ibraz etmeyen taraf, iddia ettiği hususları ispat edememiş sayılabilir. Bu durum, ticari hayatta ciddi sonuçlar doğurur. SicilAI olarak özellikle şirketlerin defterlerini güncel, eksiksiz ve mevzuata uygun tutmasını öneriyoruz; çünkü mahkeme karşısında defterleriniz en güçlü kalkanınızdır.

Bir diğer senaryo: Taraflardan biri, karşı tarafın ticari defterlerindeki bir kaydı delil olarak göstermek ister. Bu durumda mahkemeden defterlerin ibrazını talep edebilir. Mahkeme bu talebi yerinde görürse, karşı tarafa defterlerini sunması için süre verir. İşte bu süreç, HMK'daki hazırlık işlemleri ve süre kurallarına tabidir. Dolayısıyla avukatların ve şirket yetkililerinin bu süreleri iyi takip etmesi gerekir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Defterlerin ibraz edilmemesi: Mahkemenin istediği ticari defterleri süresi içinde sunmayan taraf, iddiasını ispat edememiş sayılabilir. Bu, davanın kaybedilmesine yol açabilir.
• Usulüne uygun tutulmayan defterler: Tasdik süreleri kaçırılmış, eksik veya hatalı kayıtlar içeren defterler delil olarak kabul edilmeyebilir. Bu durumda defter sahibi aleyhine sonuç doğar.
• Kısmi ibraz riski: Defterlerin yalnızca bir kısmını sunmak veya seçici davranmak, mahkeme nezdinde güvenilirliği zedeler. Tüm defterlerin eksiksiz teslim edilmesi gerekir.
• Yabancı dildeki kayıtlar: Yabancı şirketlerde defterler genellikle başka dilde tutulur. Mahkeme bu durumda yeminli tercüme isteyebilir; tercüme masrafı ve süre kaybı yaşanabilir. Hazırlıklı olmakta fayda var.
• HMK sürelerinin kaçırılması: HMK'daki ibraz sürelerine uyulmazsa, karşı tarafın kabulü doğrultusunda karar verilebilir. Bu teknik hata, davanın seyrini tamamen değiştirebilir.