# MADDE 868
Taşımada Gönderenin Tasarruf Hakkı Talimat Yetkisi
Resmi Kanun Metni
(1) Gönderen taşıyıcıya, taşımanın yapılması için emir ve talimât verebileceği gibi, taşımanın durdurulması, eşyanın geri getirilmesi, başka bir varma veya teslim yerine götürülmesi ya da başka bir gönderilene teslim edilmesi şeklinde tasarruflarda da bulunabilir. Gönderenin bu tür emir, talimat ve tasarrufları, taşıyıcının işletmesi için sakıncalıysa veya diğer gönderenlerin ve alıcıların gönderileri için bir zarar tehdidini beraberinde getiriyorsa, taşıyıcı bunları yerine getirmekle yükümlü değildir. Taşıyıcı, gönderenden aldığı emir ve talimat ile tasarruflarının yerine getirilmesi için gerekli olan giderleri ve uygun bir ücret isteyebilir. Taşıyıcı emir, talimat ve tasarrufların uygulanmasına başlanmasını bir avansın ödenmesi şartına bağlayabilir.
(2) Eşyanın teslim yerine ulaşması ile, gönderenin emir ve talimat verme yetkisi ve tasarrufta bulunmak hakkı sona erer. Bu andan itibaren söz konusu yetki ve haklar gönderilene ait olur. Birinci fıkranın ikinci ilâ dördüncü cümle hükümleri burada da geçerlidir.
(3) Gönderilen, tasarruf hakkını kullanarak eşyanın bir üçüncü kişiye teslimini istemişse, bu kişi başka bir gönderilen belirleyemez.
(4) Taşıma senedi düzenlenmiş ve her iki tarafça imzalanmışsa, gönderen, taşıma senedinde öngörülmüş olması şartıyla, ancak kendisine ait olan nüshayı ibraz ederek tasarruf hakkını kullanabilir.
(5) Taşıyıcı, kendisine verilen emir ve talimatları ve gönderenin tasarruflarını yerine getiremeyecekse, bunu gönderene bildirmelidir.
(6) Tasarruf hakkının kullanılması, taşıma senedinin ibrazı şartına bağlanmış ve taşıyıcı herhangi bir talimatı, taşıma senedi ibraz edilmeden yerine getirmişse, bundan doğacak zararlar için hak sahiplerine karşı sorumludur. Taşıyıcının sorumluğunu sınırlayan hükümler geçersizdir.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 868. maddesi, kara taşımacılığında gönderenin (malı taşıtan kişinin) mal üzerindeki yönlendirme yetkisini düzenler. Kısaca ifade etmek gerekirse: Mal henüz alıcıya teslim edilmeden önce gönderen, taşıyıcıya yeni talimatlar verebilir. Örneğin taşımayı durdurabilir, malı geri isteyebilir, malın başka bir şehirdeki depoya veya farklı bir alıcıya teslim edilmesini sağlayabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Taşıyıcı, verilen talimatın kendi işletmesi açısından ciddi bir sakınca yaratması veya başka müşterilerin gönderilerine zarar verme ihtimali durumunda bu talimatı reddedebilir. Ayrıca taşıyıcı, ek talimatlar nedeniyle doğan masrafları ve emeğinin karşılığı olan ücreti gönderenden isteyebilir; hatta işe başlamadan önce avans ödenmesini şart koşabilir. Mal, varış noktasına ulaştığında ise bu yönlendirme hakkı otomatik olarak gönderilene (alıcıya) geçer. Taşıma senedi düzenlenmişse, gönderenin bu hakkını kullanabilmesi için kendi elindeki nüshayı ibraz etmesi gerekir. Bu düzenleme, ticari hayatta esneklik sağlamakla birlikte, sözleşme güvenliğini de korumayı amaçlar.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Bir şirket sahibi olduğunuzu düşünün. İstanbul'dan Ankara'ya gönderdiğiniz tır yola çıktıktan sonra, alıcı firmanın iflas ettiğini veya depoda anlaşmazlık yaşadığınızı öğrendiniz. İşte bu madde sayesinde taşıyıcıyı arayıp "Malı geri getir" veya "Malları Bursa'daki şubeme teslim et" diyebilirsiniz. Taşıyıcı da bu talimatı yerine getirmekle yükümlüdür; ancak ek ücret talep etme hakkı vardır. Uygulamada en sık karşılaşılan durum, taşıma senedi kesildikten sonra gönderenin elindeki nüshayı kaybetmesi veya taşıyıcıya ibraz etmemesidir. Böyle bir durumda taşıyıcı, talimatı yerine getirmeyi reddedebilir. Ayrıca mal alıcıya teslim edildikten sonra gönderenin talimat verme hakkı biter; bu noktadan itibaren yalnızca alıcı yönlendirme yapabilir. SicilAI olarak önerimiz: Taşıma sözleşmesi yapılırken, tasarruf hakkının nasıl kullanılacağını ve hangi belgelerin ibraz edileceğini açıkça yazmanız, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Taşıma senedi ibraz edilmeden talimat verilmesi: Maddeye göre senet düzenlenmişse, gönderen kendi nüshasını göstermeden talimat veremez. Aksi hâlde taşıyıcı, doğan zarardan sorumlu tutulabilir.
- Talimatın taşıyıcı tarafından reddi: Taşıyıcı, talimatın işletmesi için sakıncalı olduğunu düşünüyorsa reddedebilir; bu durumda gönderenin yazılı onay almadan hareket etmesi risklidir.
- Alıcının tasarruf hakkını kötüye kullanması: Mal varma yerine ulaştıktan sonra alıcı, malı üçüncü bir kişiye teslim ettirebilir; ancak bu üçüncü kişi tekrar başka birine yönlendirme yapamaz. Bu sınırın aşılması hâlinde sözleşmeden doğan haklar ihlal edilir.
- Ek maliyetlerin önceden kararlaştırılmaması: Taşıyıcının talimatları yerine getirmek için talep edeceği ücret ve masraflar baştan belirlenmezse, taraflar arasında ihtilaf çıkabilir.
- Sorumluluktan kaçış hükümlerinin geçersizliği: Taşıyıcı, taşıma senedi ibraz edilmeden talimatı yerine getirirse, sorumluluğunu sınırlayan sözleşme maddeleri geçersiz sayılır. Bu nedenle belgesiz talimatlara asla itibar edilmemelidir.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.