# MADDE 869
Tasiyicinin Tasima Engeli Tasarruf Hakki Satici
Resmi Kanun Metni
(1) Eşyanın teslim edilmesi gereken yere ulaşmasından önce, taşımanın sözleşmeye uygun olarak yapılamayacağı anlaşılırsa veya eşyanın teslim edileceği yerde teslim engelleri çıkarsa, taşıyıcı, 868 inci madde uyarınca tasarruf hakkına sahip olan kişiden talimat almak zorundadır. Tasarruf hakkını gönderilen haizse ve bulunamıyorsa veya eşyayı teslim almaktan kaçınıyorsa, tasarruf hakkı birinci cümle uyarınca gönderen tarafından kullanılır. Tasarruf hakkının kullanılması taşıma senedinin ibrazına bağlı tutulmuş olsa bile bu hâlde taşıma senedinin ibrazı gerekli değildir. Taşıyıcı, kendisine talimat verilen durumlarda, teslim engelinin taşıyıcının riziko alanına giren bir nedenden kaynaklanmamış olması şartıyla, 868 inci maddenin birinci fıkrasının üçüncü ve dördüncü cümlelerinde öngörülen istem haklarını ileri sürebilir.
(2) Gönderenin, 868 inci madde uyarınca sahip olduğu tasarruf yetkisine dayanarak malın üçüncü bir kişiye teslim edilmesi talimatını vermesinden sonra, taşıma veya teslim engeli ortaya çıkarsa, birinci fıkranın uygulanmasında, gönderilen gönderenin, üçüncü kişi de gönderilenin yerini alır.
(3) Taşıyıcı, 868 inci maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesine göre, uyması gereken talimatları uygun bir süre içinde alamazsa, tasarruf hakkı sahibinin menfaatine en iyi görünen tedbirleri almakla yükümlüdür. Taşıyıcı, eşyayı, boşaltıp saklayabilir, 868 inci maddenin birinci fıkrası ilâ dördüncü fıkrası hükümlerine göre tasarruf hakkını haiz kişinin hesabına saklanması için tevdi edebilir veya geri taşıyabilir. Taşıyıcı, eşyayı üçüncü bir kişiye tevdi ederse, sadece bu kişinin seçiminde gösterilmesi gereken özenden sorumludur. Bozulabilecek bir mal söz konusu ise, malın durumu böyle bir önlemi haklı kılıyorsa veya aksi takdirde oluşacak giderler malın değerine göre makul bir oranda değilse, taşıyıcı, Türk Borçlar Kanununun 108 inci madde hükmüne uygun olarak malı sattırabilir. Taşıyıcı, değerlendirilmesi imkânı bulunmayan eşyayı imha edebilir. Eşyanın boşaltılmasından sonra taşıma sona ermiş sayılır.
(4) Taşıyıcı, üçüncü fıkraya göre alınan önlemler sebebiyle gerekli giderlerin tazminini ve uygun bir ücret ister; meğerki, engel kendi riziko alanına giren bir nedenden kaynaklanmış olsun.
🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?
Bu madde, kara taşımacılığında (ve CMR benzeri rejimlerde) eşyanın teslim edileceği yere ulaşmadan önce bir engel çıkması veya varış yerinde teslimatın imkânsız hale gelmesi durumunda taşıyıcının ne yapacağını düzenler. Özetle: “Taşıma sırasında işler ters giderse, taşıyıcı kimden talimat alacak, talimat alamazsa eşyayı nasıl koruyacak?” sorusunun cevabıdır.
Maddenin ilk fıkrasına göre taşıyıcı, eşya henüz varış noktasına ulaşmadan taşımanın sözleşmeye uygun yapılamayacağını anlarsa veya teslim yerinde engel çıkarsa, tasarruf hakkı sahibinden (kural olarak gönderen veya gönderilen) talimat almak zorundadır. Eğer tasarruf hakkı gönderilende ise ve gönderilen bulunamıyor ya da teslim almaktan kaçınıyorsa, hak gönderene geçer. Taşıma senedi ibrazı şart koşulmuş olsa bile bu olağanüstü durumda ibraz aranmaz.
İkinci fıkrada ise şu senaryo düzenlenir: Gönderen, malın üçüncü bir kişiye teslim edilmesi talimatını vermişse ve sonradan taşıma veya teslim engeli çıkarsa, artık gönderen sanki “yeni gönderen”, üçüncü kişi de sanki “yeni gönderilen” gibi kabul edilir. Üçüncü fıkra, taşıyıcının talimat alamadığı durumda devreye girer: Taşıyıcı, eşyayı boşaltıp saklayabilir, bir depoya tevdi edebilir, geri taşıyabilir, bozulacak malı satırabilir, değersiz eşyayı imha edebilir. Dördüncü fıkra ise bu önlemlerin masraflarını ve taşıyıcının ücretini talep hakkını düzenler; ancak engel taşıyıcının kendi risk alanından kaynaklanıyorsa bu talep hakkı yoktur.
💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması
Bir şirket sahibi veya esnaf olarak bu maddeyi bilmeniz, özellikle nakliye sözleşmelerinde mağdur olmamanızı sağlar. Diyelim ki Ankara’dan İstanbul’a sipariş ettiğiniz makine parçaları yolda iken, alıcı firma iflas etti veya depoyu kapatıp teslim almayı reddetti. Taşıyıcı, bu maddeye göre size (gönderene) talimat sormak zorundadır. Siz de taşıyıcıya “eşyayı geri getir” veya “şu depoya bırak” talimatı verebilirsiniz.
Bu madde, SicilAI platformunda ticaret sicili kayıtları ve TTK kapsamındaki taşıma sözleşmeleri incelenirken de kritik bir referanstır; özellikle tacirler arası uyuşmazlıklarda taşıyıcının yükümlülüklerinin sınırını belirler. Eğer taşıyıcı, talimat alamadığında eşyayı satarsa ve siz de bu satışın usulüne uygun yapılmadığını düşünüyorsanız, ancak taşıyıcının “alınan önlemlerde özen yükümlülüğünü ihlal ettiğini” kanıtlamanız gerekir. Ayrıca, taşıyıcının talep edebileceği masraf ve ücretlerin sınırı da bu maddede çizilmiştir; bu nedenle taşıma sözleşmesinde “mücbir sebep ve teslim engeli” hükümlerini mutlaka gözden geçirin.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
- Talimat süresini kaçırmak: Taşıyıcı, “uygun bir süre” içinde talimat alamazsa kendi insiyatifiyle eşyayı satabilir veya depoya kaldırabilir. Gönderen veya gönderilen bu süre içinde ulaşılabilir olmalıdır.
- Taşıma senedi ibrazına takılmak: Maddeye göre tasarruf hakkının kullanılması taşıma senedinin ibrazına bağlı tutulmuş olsa bile, engel durumunda ibraz şartı aranmaz. Bu hükmü bilmeyen bir tacir, taşıma senedi olmadan talimat veremeyeceğini düşünerek zaman kaybedebilir.
- Masrafların kime ait olduğunu karıştırmak: Eğer engel taşıyıcının kendi kusurundan (örneğin aracın bakımsızlığından) kaynaklanıyorsa, taşıyıcı bu masrafları isteyemez. Aksi halde tüm masraflar ve ücret, tasarruf hakkı sahibine yüklenir.
- Bozulacak malın satışında ihmal: Taşıyıcı, bozulabilecek malı satarken Türk Borçlar Kanunu’nun 108. maddesine uygun hareket etmelidir. Aksi takdirde tazminat sorumluluğu doğabilir.
- İmha kararını yanlış değerlendirmek: “Değerlendirilmesi imkânı bulunmayan” eşya imha edilebilir; ancak bu yetki keyfi kullanılamaz. İmha öncesi durum tespiti yapılmalı, gerekirse bilirkişi raporu alınmalıdır.
Bu İşlemi mi Yapıyorsunuz?
Tescil işlemlerinizde zaman kaybetmeyin. Yapay zeka ile evraklarınızı saniyeler içinde test edin.
Yapay Zeka Motorunu Çalıştırİşlemleriniz %100 güvenli ve KVKK uyumlu olarak gerçekleştirilir.