# MADDE 90
Cari Hesap Sözleşmesinin Genel Kurallari

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Bu madde, ticari hayatta sıkça kullanılan cari hesap sözleşmesinin hangi kurallara tabi olduğunu belirleyen bir çerçeve çizer. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 89. maddesinde tanımlanan cari hesap; iki tarafın birbiriyle sürekli ticari ilişki içinde olduğu, her bir fatura veya borç için ayrı ayrı ödeme yapmak yerine, ara toplamların (ekstrelerin) belirli dönemlerde hesaplanarak nihai bakiyenin tek bir ödeme ile kapatıldığı bir sistemdir. İşte bu madde, bu sistemin işleyiş kurallarının, kanunun ilerleyen maddelerinde (90 ve devamı) düzenlendiğini, ancak bu düzenlemelerin yanında Türk Borçlar Kanunu'ndaki iki istisnai hükmün de geçerliliğini koruyacağını hüküm altına alır. Saklı tutulan bu maddeler; TBK m.134 (alacağın devri/temliki) ve TBK m.143/2 (takasın bildirimi ve hükümleri) ile ilgilidir. Yani taraflar, cari hesap sözleşmesi yapsalar dahi, alacaklarını üçüncü bir kişiye devrederken veya karşılıklı alacaklarını takas ederken, Borçlar Kanunu'nun bu özel düzenlemelerine uymak zorundadır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi veya esnaf düşünün: Bir tedarikçiyle sürekli mal alışverişi yapıyorsunuz, aynı gün hem ondan mal alıyor hem de ona satış yapıyorsunuz. Her seferinde ayrı ayrı para göndermek yerine, anlaştığınız dönem sonunda (örneğin aylık) tüm fatura ve ödemeleri tek bir hesapta topluyorsunuz. Bu hesabın hukuki dayanağı cari hesap sözleşmesidir. Madde 90'daki bu genel kural, özellikle ticari defterlerdeki kayıtların ve karşılıklı gönderilen ekstrelerin (hesap mutabakatı) nasıl yorumlanacağını etkiler. Uygulamada, ekstreye süresi içinde itiraz edilmezse o hesap kesinleşir. Ancak diyelim ki tedarikçiniz, sizden olan alacağını bir bankaya temlik etti (devretti). TBK m.134 gereği bu devrin geçerli olması için size yazılı bildirim yapılması gerekir. Bu madde, cari hesap ilişkisi içinde dahi bu kuralın geçerli olacağını söyler. Sicil işlemlerinde ise özellikle limited şirketlerde ortakların şirketle arasındaki borç-alacak ilişkisinde (ortak cari hesabı) bu maddeye dayanılır. SicilAI olarak, mali müşavirlerinizle yapacağınız mutabakatlarda bu ayrımı bilmenin, ileride doğabilecek iflas veya haciz süreçlerinde size büyük avantaj sağladığını hatırlatmak isteriz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Yazılı sözleşme eksikliği: Cari hesap ilişkisinin varlığı, taraflar arasında yazılı sözleşme olmadığında ticari defterlerdeki kayıtlardan doğabilir; ancak maddenin atıfta bulunduğu hükümlerin uygulanması, ilişkinin ispatını zorlaştırabilir. Ekstrelerin imzalı olarak saklanması ihmal edilmemelidir.
• Takas beyanının usulüne uymamak: TBK m.143/2'ye göre takasın bildirimi, tek taraflı bir irade beyanıyla yapılır ve bu beyan muhataba ulaştığı anda etkisini gösterir. Cari hesapta ara dönem bakiyeleri üzerinden yapılan takas beyanları, eğer sözleşme ile aksi düzenlenmemişse geçersiz sayılabilir. Bu da hesapların yanlış kapatılmasına yol açar.
• Alacağın devrinde bildirim şartının unutulması: Cari hesaptaki alacağın üçüncü bir kişiye devri (örneğin faktoring şirketine) TBK m.134’e tabidir. Devir, borçluya yazılı bildirim yapılmadıkça borçluya karşı ileri sürülemez. Bu bildirimin noter veya taahhütlü posta ile yapılmaması, devrin karşı taraftan alacak hakkını doğurmamasına sebep olabilir.
• Ekstrenin tek taraflı kesilmesi: Maddenin riski doğrudan değil, uygulanma şeklinden kaynaklanır. Taraflardan biri ekstreyi gönderip 8 gün içinde itiraz edilmezse hesabı kesinleştirebilir; ancak itiraz süresi içinde cevap verilmezse, içerikte eksik işlenen bir borç nedeniyle haksız bir ödeme riski doğar. Bu nedenle ekstreler her zaman çift taraflı onaya sunulmalıdır.