# MADDE 931
TTK Madde 931 Gemi Tanımı

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 931, Türk Ticaret Kanunu'nda “gemi” ve “ticaret gemisi” kavramlarının sınırlarını çizmektedir. Bu ayrım; geminin mülkiyeti, haczi, ipoteği, sigortası ve deniz ticareti hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı açısından belirleyicidir.

Birinci fıkraya göre bir aracın gemi sayılması için üç koşul aranır:

• Tahsis amacı suda hareket etmeyi gerektirmelidir: Aracın kuru alanda değil, suda kullanılmak üzere özgülenmiş olması gerekir. Fiilen suya indirilmese bile tahsis amacı suda hareket ise gemi sayılır.
• Yüzme özelliği bulunmalıdır: Aracın su üstünde kalabilme kabiliyeti olmalıdır.
• Pek küçük olmamalıdır: Kanun koyucu, sandal ve bot gibi araçları kapsam dışında tutmak istemiştir.

Dikkat çeken nokta şudur: “Kendiliğinden hareket etmesi imkânı bulunmasa da” ifadesiyle, motoru olmayan veya itme-çekme ile hareket ettirilen mavna, duba ve benzeri yüzen araçlar da gemi sayılmıştır.

İkinci fıkra ise ticaret gemisi tanımını getirir. Suda ekonomik menfaat sağlama amacına tahsis edilen veya fiilen bu amaçla kullanılan her gemi, kimin adına veya hesabına olursa olsun ticaret gemisidir. Yani yük, yolcu, balıkçılık, römorkaj, kurtarma gibi ticari faaliyetlerde kullanılan bir gemi, gerçek veya tüzel kişiye, hatta kamuya ait olsa dahi ticaret gemisi niteliğini taşır.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibi, yük taşımacılığı için motoru olmayan bir mavna satın aldığını düşünelim. Mavnayı römorkörle çektirerek limanlar arasında yük taşıyacaktır. Bu mavna, motoru olmamasına rağmen Kanun karşısında “gemidir” ve ekonomik menfaat sağladığı için de “ticaret gemisi”dir. Bu durumda işletmecinin bağlı olduğu şirket, bu mavnayı gemi siciline tescil ettirmek, gemi ipoteği kurmak veya donatan sıfatıyla sorumluluklarını düzenlemek zorundadır.

Öte yandan bir işletme, eski bir feribotu satın alıp kıyıya sabitleyerek restoran olarak işletmek isterse, tahsis amacı suda hareket olmadığı için bu araç artık gemi sayılmaz; dolayısıyla deniz ticareti hükümleri ve gemi sicili işlemleri gündeme gelmez. Bu ince çizgi, yatırım kararları ve hukuki yapılandırmalarda kritik rol oynar. SicilAI üzerinden gemi sicili sorgulaması yaparken veya bir aracın tabi olduğu hukuki rejimi belirlerken, bu maddeyi doğru yorumlamak büyük önem taşır.

Uygulamada ayrıca, bir geminin ticaret gemisi sayılması, o gemiyi işleten kişinin tacir sıfatını ve iflasa tabi olma durumunu da etkiler. Bir şirketin bilançosunda yer alan teknenin niteliği, şirketin ticari işletmesine dahil olup olmadığını belirler.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Motoru olmayan mavna ve dubaları “gemi değildir” sanarak gemi siciline tescil ettirmemek; bu durum haciz, ipotek ve satış işlemlerinde ciddi hak kayıplarına yol açar.
• “Tahsis amacı” ile “fiili kullanım” arasındaki farkı göz ardı etmek. Bir araç, tahsisen eğlence için kullanılsa bile fiilen sürekli ticari amaçla kullanılıyorsa ticaret gemisi olabilir.
• Kamuya ait gemilerin her zaman ticaret gemisi sayılmayacağını düşünmek; madde, “kimin tarafından ve kimin adına kullanılırsa kullanılsın” diyerek bu ihtimali ortadan kaldırmıştır.
• “Pek küçük olmayan” kriterini gözden kaçırmak; büyükçe bir teknenin bot olarak değerlendirilmesi, sigorta ve sorumluluk hükümlerinin uygulanmamasına neden olabilir.
• Geminin kendiliğinden hareket edememesini (motor arızası, yedeğe alınma) gemi vasfını kaybettiren bir durum zannetmek; bu durum geminin niteliğini değiştirmez.