# MADDE 940
Türk Gemisi Sayılma Şartları

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

Madde 940, hangi gemilerin "Türk gemisi" sayılacağını ve dolayısıyla Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olacağını belirler. Bu, bir geminin Türk karasularında ve uluslararası sularda Türk devletinin korumasından yararlanmasının temel şartıdır. Kısaca ifade etmek gerekirse:

• Gerçek kişilerde: Gemi malikinin Türk vatandaşı olması gerekir. Eğer gemi birden fazla kişiye aitse, paylı mülkiyette payların çoğunluğu, elbirliğiyle mülkiyette ise maliklerin çoğunluğu Türk vatandaşı olmalıdır.
• Tüzel kişilerde (dernek, vakıf, kurum vb.): Türk kanunlarına göre kurulmuş olmak ve yönetim organını oluşturan kişilerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması yeterlidir.
• Ticaret şirketlerinde: Daha ağırdır. Şirketi yönetmeye yetkili kişilerin çoğunluğu Türk vatandaşı olmalı, şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğu Türk ortaklarda bulunmalıdır. Ayrıca anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde payların çoğunluğunun nama yazılı olması ve bu payların bir yabancıya devrinin yönetim kurulu iznine bağlanmış olması şartı aranır.
• Donatma iştirakinde: Türk ticaret siciline tescil edilmiş olması, payların yarısından fazlasının Türk vatandaşlarına ait olması ve iştiraki yönetmeye yetkili donatanların çoğunluğunun Türk olması gerekir.

Bu madde, iş dünyası açısından geminin tabiiyetini belirleyen en kritik düzenlemedir. Türk bayrağı çekemeyen bir gemi, Türk karasularında kabotaj hakkından yararlanamaz ve Türk devletinin diplomatik korumasından faydalanamaz.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Diyelim ki bir limited şirket kurup gemi satın almayı planlıyorsunuz. Şirket ortaklarınızın yarısı yabancı ise ve şirket sözleşmesinde oy çoğunluğu yabancı ortaklarda ise bu gemiye Türk bayrağı çektiremezsiniz. Ancak şirketinizi öyle kurgularsınız ki yönetim yetkisi çoğunlukla Türk ortaklarda kalır ve oy çoğunluğu da onlarda olursa gemi Türk sayılır.

Anonim şirketlerde ise daha da titiz davranmak gerekir. Paylarınızın çoğunluğunun nama yazılı olması ve bu payların devrinin yönetim kurulu onayına bağlanması şarttır. Aksi halde, payların tamamı Türk ortaklara ait olsa bile gemi Türk sayılmaz. Bu nedenle gemi sahibi olacak şirketlerin ana sözleşmelerinin bu maddeye uygun hazırlanması kritiktir. Sicil işlemlerinde, gemi sicil müdürlükleri bu şartların belgelendirilmesini ister; özellikle şirket ana sözleşmesi ve ortaklık yapısını gösteren güncel sicil kayıtları incelenir. SicilAI olarak, bu tür yapılandırma süreçlerinde şirket ana sözleşmesinin mutlaka bir deniz hukuku uzmanına inceltilmesini öneririz.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Ortaklık yapısındaki değişiklikler: Sonradan yabancı ortak alınması veya hisse devirleri, geminin Türklük vasfını kaybetmesine yol açabilir. Bu durumda gemi sicilinden terkin gündeme gelir.
• Nama yazılı pay şartının göz ardı edilmesi: Anonim şirketlerde payların çoğunluğunun nama yazılı olmaması veya devir izninin ana sözleşmede bulunmaması, en sık yapılan teknik hatadır.
• Yönetim organının değişmesi: Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun yabancılaşması, tüzel kişi malik gemilerde bayrak hakkını doğrudan etkiler. Bu değişikliklerin tescil ve ilan ettirilmesi unutulmamalıdır.
• Donatma iştirakinin tescil edilmemesi: Donatma iştiraki, ticaret siciline tescil edilmeden gemi maliki olamaz; aksi halde donatanlar adi ortaklık hükümlerine tabi olur ve Türk gemisi vasfı kazanılamaz.
• Eksik evrakla sicil başvurusu: Gemi siciline tescil sırasında, şirket ana sözleşmesi, ortaklık yapısını gösteren imza sirküleri ve yetkili organ kararlarının eksiksiz sunulmaması başvurunun reddine neden olur.