# MADDE 997
Türk Gemi Sicili Mülkiyet Rejimi Devir İşlemleri

🔍 Bu Madde Ne Anlama Geliyor?

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 997. maddesi, Türk Gemi Sicili’ne kayıtlı olmayan Türk gemilerinin hukuki rejimini düzenler. Buradaki temel kural şudur: Eğer bir Türk gemisi sicile kaydedilmemişse, o gemi üzerindeki mülkiyet hakkı ve sınırlı ayni haklar (rehin, intifa hakkı gibi) için Türk Medenî Kanunu’nun taşınır mallara ilişkin hükümleri uygulanır. Yani hukuk gözünde bu gemiler henüz “taşınmaz” statüsü kazanmamıştır; tıpkı bir araba, makine veya ticari mal gibi değerlendirilir. Bu durum, gemi sahibinin ve alacaklıların haklarını nasıl koruyacağı konusunda belirleyicidir; çünkü taşınır mallarda mülkiyetin devri genellikle zilyetliğin devri ile olurken, sicile kayıtlı gemilerde devir tescil ile tamamlanır. İkinci fıkra ise gemi veya payının devri hâlinde taraflara bir güvence sunar: Her iki taraf da masrafları kendisi karşılamak şartıyla, devir işleminin resmî senetle veya noterde imzası onaylanmış bir yazılı belge ile belgelenmesini talep edebilir. Bu sayede ileride çıkabilecek ihtilaflarda ispat kolaylığı sağlanır. İş dünyası, özellikle gemi alım satımında veya gemi üzerinde rehin kurarken bu ayrımı bilmelidir; çünkü sicil kaydının olup olmaması, uygulanacak hükümleri ve işlem maliyetlerini doğrudan değiştirir.

💡 Ticari Hayatta ve Sicil İşlemlerinde Uygulaması

Bir şirket sahibinin, Türk bayraklı ancak Türk Gemi Sicili’ne kaydedilmemiş küçük bir balıkçı teknesi veya şilebi satın aldığını düşünelim. Bu madde gereği, alım satım sözleşmesi sıradan bir taşınır mal satışı gibi kurulabilir; ancak taraflar resmî senet ya da noter onaylı imza içeren bir belge talep edebilir. Uygulamada gemi alıcıları, “ben bu geminin gerçek sahibiyim” diyebilmek için mutlaka noter onaylı bir satış sözleşmesi düzenletmeli ve geminin teslimini belgelemelidir. Aksi hâlde, taşınır mal hükümleri gereği iyi niyetli üçüncü kişilerin hak iddiasıyla karşılaşılabilir. Eğer gemi daha sonra Türk Gemi Sicili’ne tescil ettirilirse, bu andan itibaren taşınmaz rejimi işler ve mülkiyet devirleri için resmî senet zorunluluğu gündeme gelir. Sicil işlemleri sırasında gemi alacaklıları, ipotek tesisi edecekse de öncelikle geminin sicile kayıtlı olup olmadığını kontrol etmelidir. Sicil kaydı olmayan bir gemide ancak taşınır rehni kurulabilir; bu da alacaklının korunma düzeyini etkiler. Bu madde kapsamında, SicilAI platformu olarak özellikle gemi devirlerinde tarafların sözleşme ve teslim belgelerini eksiksiz tutmasını ve noter onayını ihmal etmemesini öneriyoruz; zira taşınır hükümlerine tabi gemilerde yazılı delil, uyuşmazlık çözümünde en kritik unsurdur.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

• Devir Belgesi Eksikliği: Gemi veya pay devrinde noter onaylı ya da resmî senet alınmazsa, ileride mülkiyet uyuşmazlığında hak kaybı yaşanabilir. Sözlü veya adi yazılı anlaşmalar ispat yükünü ağırlaştırır.
• Taşınır-Taşınmaz Karışıklığı: Sicile kayıtlı olmayan bir gemiyi taşınmaz gibi işlem yapmak veya tam tersini yapmak hukuken geçersiz sonuçlar doğurabilir. Özellikle gemi ipoteği yerine taşınır rehni kurulmaya çalışılması rehin hakkının kaybına yol açabilir.
• Masraf ve Gider Yükümlülüğü: İkinci fıkradaki “giderleri karşılamak şartıyla” ifadesi, resmî senedi isteyen tarafın masraflara katlanacağını düzenler. Bu masraflar önceden netleştirilmezse taraflar arasında ticari uyuşmazlık çıkabilir.
• Zilyetlik Yanılgısı: Taşınır hükümleri gereği geminin teslimi önemlidir; ancak teslim alınmadan yapılan devirlerde alıcı, gemiyi kullanan üçüncü kişilere karşı hak iddiasında zorlanabilir.
• Sicil Kaydının Sonradan Yapılması: Gemi sonradan sicile tescil edilirse, tescil öncesi dönemde yapılan işlemlerin yeni rejime uygun hale getirilmemesi durumunda mükerrer satış ve ipotek riskleri gündeme gelir.